Riddles
Traditional puzzles that challenge the mind and entertain communities across all ages.
I have a neck but no head, and I wear a cap. What am I?
I run but have no legs, I have a mouth but never speak. What am I?
The more you take, the more you leave behind. What am I?
I speak without a mouth and hear without ears. I have no body but I come alive with wind. What am I?
I have cities, but no houses live there. I have mountains, but no trees grow there. What am I?
Bhikolokombania
Source: Rev. Can. Timothy Bandirana — Caller: "Kolo, Kolo Dhiyo" · Response: Answer
Hu̱u̱ na hu̱u̱?
→ Ki̱bhi̱ kya mughumba
Kaajughila bu̱lengeeli̱ya?
→ Mu̱su̱li̱ ghwa musakaali̱
Kati̱ki̱na pete?
→ Mulogho haa kongo
Ondoli̱yeki nkwisa e waawe?
→ Mulyango
Ghaali masano?
→ Njoka kuniina etali na maghulu
Kini kikansweki̱ya?
→ Kutakila mu kanu̱wa mali̱gha ghabbudhukila mu maaso / nkoko njelu kubyala njilaghuli
Nguli ghabaagha mati̱mu̱ nguli ghaalatumali̱ye?
→ Mbu̱la
Nkabyala baana banje basatu omui ataliyo banji tabaliya?
→ Mahi̱gha
Nkabhasula nseku yanje eba neenaghenda?
→ Maasi
Nkabyala baana banje baghenda mbaatilana bukama?
→ Maghulu
Mukama akengenga na bitabo biye?
→ Kisumba
Kiswigha weetekemi̱ye?
→ Kibelo kya mwanjoko
Mu̱twesi̱ye mugholi tumusunange?
→ Buhunga
Ohi̱li̱ngi̱te nkukusange eghi?
→ Ntole haa mumelo
Telebu-telebu?
→ Ki̱i̱li̱bhata haa butelelo
Kpekpelekpenju̱?
→ Kaakpetu̱ haa kighogho
O'bhi̱i̱te?
→ Ki̱i̱hohooli̱ haa njoghu̱
Nkakweli̱ya numba yanje mpaghi emui?
→ Ki̱tu̱li̱
Nkakwela numba yanje yaaba na mulyango ghumui?
→ Mubhungu
Nkaata nyama naasanga maku̱wa haagu̱u̱li̱?
→ Kikaka / ehuli / kongo / kamambo
Nkaata nyama yanje ngiliya neenaghenda?
→ Kiniki
Ndi na numba yanje tayeehighala?
→ Muhuli
Kati dhi̱li̱ kati paca?
→ Ntoli̱ maasi
Pala-pala muhandi̱i̱ki̱?
→ Wangusobola kuhandiika hagu̱u̱li̱ ya maasi
Nkaata nyama naaghi̱boohi̱ya mala ghaayo?
→ Bu̱solu̱
Nkabyala baana banje babili ninaakolobha omui boona baatakila hamui?
→ Maaso
Ndi na kigita kyanje takihuwamu?
→ Muhuli ghwa mbuwa
Nkabhasula nseku yanje ntaamanya eki yaati̱ye?
→ Kuha mukali̱ etundu
Nkakwela numba yanje ya maadi̱li̱sa ghonkaha?
→ Kisoolo kedha kiisuwa-suwa
Ndi na bitalo byanje bibili mbuluwa eki ndiil'o?
→ Nsi na eghulu
Ndi na mwana wanje neetanuka nsi yoona emu̱u̱ghu̱wa?
→ Nkubha
Mba nimpenda mighogho?
→ Kansu̱ndi̱ haa kansungu-sungu
Bajungu basitami̱ye haa ntebe emui?
→ Makali̱ / mabeele
Kakonje mugbagha?
→ Bubalu̱ bwa mbuwa
Oghende e kaanu̱ma okusanga bajungu mbabi̱na?
→ Nkuto mu kyalooni̱
Otuwe hanja obilikile mabhengu abu̱ghe?
→ Kweli̱ mu bitooka-tooke
Mukama w'eka alindiliiye nte siye?
→ Kisali̱li̱yo mu bitooke
Pili-pili kaliya etaka?
→ Kansunsu kaa muholo
Mamba andeli̱ye?
→ Bulili, ntebe
Mbumbutata mbu̱ghi̱la eghulu?
→ Ngoma
Mamba akanti̱ghi̱la mwegi̱mo ghwanje?
→ Mukono
Mamba akanti̱ghi̱la munagha taghukaatikagha?
→ Etundu
Maaha taahwana kulila?
→ Maasi mu kighona
Oghende e kaanu̱ma okusanga beesiki baleegi̱ye? paamu?
→ Njwenge sya mukusa
Oghambile baana baawe baleke kunaabila haa kyambu kyanje?
→ Bi̱i̱hohooli̱
Nkaghenda e bukuwe banteekela nkoko naasomamu muto ghwonkaha?
→ Kikaka
Nkaghula tadhooba yanje ekubhaki̱li̱yagha nsi yoona?
→ Kweli̱
Heei̱ya mwana heei̱ya?
→ Bantu mu katale
Nkabyala mwana wanje ali na mahuwa-huwa?
→ Ki̱fenensi̱ / kitaafiile
Nkoko yanje ekalaalila haa mahuwa egu̱u̱li̱?
→ Nanansi
Nkabyala baana banje banamasusaane?
→ Nkwali
E waatu aseli̱ye?
→ Eku̱li̱mu̱
Mbogho mulangbala?
→ Kaghona katalimu maasi
Nkeehi̱ghi̱la mukuwe atali wanje?
→ Matoka
Ooyemu mbu̱li̱ syawe otighoho nkingi?
→ Biikono-kono bya mukusa / mucele
Kaadungbeela?
→ Kahu̱lo kaa nanja
Nkatema kisaka kyanje kyalu̱ghamu ki̱ghu̱mba kimui?
→ Esoke
Kyahi̱ya eghi-neeghi kyati̱gha namunengi̱ya haagati?
→ Ebaale munkala
Okpeete bukinkini onti̱ghe bukinkini?
→ Wangumaaniilila kinyobuwa kya busaasa
Taata na mamba bakpakaane?
→ Kaaghali̱yo kaa lwighi
Nkajiika mamba anakaaye?
→ Byalaagha
Nkajiika esenga aasa ankweme?
→ Ki̱bu̱ kyomu mahigha
Nkabyala mwana wanje aabuluwa esoke?
→ Ehuli
Ondoli̱ye ki nkukamuuye?
→ Bulaala bw'ekyambu / bumiyo
Nguli nabaagha muhoole nguli nalabahooye?
→ Kyaloni
Kpu̱ngbu̱lu̱-kpu̱ngbu̱lu̱?
→ Mbeba mukimugha
Kpu̱ngbu̱lu̱ malyasi̱?
→ Mbeba haa saani
